Allostaz

 

Otobüs durağına doğru yürüyen sağlıklı kişide vücudun çalışma sistemi “homestaz” altındadır. Kalp normal ritminde atmakta, kan basıncı normal sınırlar içinde, solunum sayısı normal sayıdadır. Uzaktan otobüsün durağa geldiğini görür ve koşmaya başlar. Bu durumda bedeni, homestazdan çıkmış, “allostaz” altında çalışmaya başlamıştır. Kalp hızı ve solunum sayısı artar, kan basıncı yükselir, cildi kızarır. Otobüse bindikten 10 dakika sonra bedeni tekrar homestaz durumuna yani normal çalışma sistemine geri döner. Burada devreye giren allostaz sistemi, otobüse yetişebilmek için gereklidir. Homestaz’ı koruyarak otobüse yetişmesi beklenemezdi.

Yaşanılan kısa süreli stres durumlarında allostaz devreye girerek homestaz’ın korunmasını sağlar. Allostaz, olağanüstü durumlarda uyumu sağlamak için devreye giren bir sistemdir.

Homestaz ve allostaz mekanizmaları beyinde hipotalamus tarafından kontrol edilir. Normal çalışan bir beyin, allostaz’ın normal sürede bitmesini ve vücudun dengeli çalışmasını sağlar. Duyarlı çalışma özellikleri gösteren beyin ön bölgesi, allostaz mekanizmasının uzamasına yol açarak strese bağlı gelişen yakınmaların ve hastalıkların oluşmasına yol açar(1-7). Zararın boyutu, beyin ön bölgesinin duyarlılık derecesine bağlıdır. Bu durum allostatik yüklenme (allostatic load-overload) alarak ifade edilir. Eyer ve Sterling tarafından 1975 ve 1977 yılları arasında ilk kez açıklanan allostaz teorisi, günümüzde; stres etkisinde gelişen nöropsikiyatrik, endokrinolojik ve immunolojik hastalıkların esas nedeni olarak görülmektedir(8-11). 

Allostaz sistemi, vücudun anormal çalışması sonucunda iç organların etkilenme biçimini ve hastalıkların nasıl geliştiğini anlamamızı sağlar. Stres, her bedende gelişme olasılığı olan allostaz sistemini arttırıcı etkisiyle, hastalıkların gelişimini hızlandırır. Örneğin yaşlanma süreci içinde her bedende hormonal çalışma yetersizliklerinin gelişmesi doğal bir süreçtir. 90 yaşına gelmiş kişide, dokuların insüline karşı direnç göstermesi sonucu açlık kan şekerinin normalin üstünde olması gerçek anlamda bir hastalık değil, yaşlanmanın getirdiği bir sonuçtur. Eğer kişi stres altında bir yaşam sürerse, 90 yaşında olması gereken vücut çalışma özellikleri 50 yaşında ortaya çıkabilir. Ayrıca yaşam tarzı ve beslenme özellikleri de allostaz sisteminin şiddetini arttırabilir.

Vücudun çalışma özelliklerine yön veren önemli hormonlardan biri kortizol’dür. Protein ve yağları şekere dönüştürerek vücudun ihtiyacı olan yakıtın oluşmasını sağlar. Açlık durumunda beyni uyararak besin arama davranışını geliştirir. Açlıkta besin arama özelliğiyle harcanan enerji, omurgalı tüm canlılarda olduğu gibi, kortizol hormonunun olumlu etkileriyle beynin ve bedenin doğal sağlıklı dengesinin korunmasını sağlar. Enerji harcamadan beslenmek, haraketsiz yaşam, kortizol düzeylerinin sürekli yüksek olmasını sağlayarak insülinin dokulardaki etkisini azaltarak kan şekerini ve kan insülin düzeylerini arttırır. Yağlar harcanamaz, yağ dokusunda ve kan damarları gibi diğer dokularda depolanarak damar sertliğini arttırır. Kortizol, kan şekeri ve insülin düzeylerinde görülen bu yükseklik; vücudun içinde bulunduğu allostatik durumu açıklayan ve çok sık görülen bir örnektir.

 

Beynin Dengesi→

 

Kaynaklar

1.Cer­qu­eira JJ, Ma­il­li­et F., The Prefrontal Cortex as a Key Target of the Maladaptive Response to Stress  J Neu­ros­ci. 2007 Mar 14;27(11):2781-7

2. Eur J Neurosci. 2004 Aug;20(4):1008-16 Differential involvement of rat medial prefrontal cortex dopamine receptors in modulation of hypothalamic-pituitary-adrenal axis responses to different stressorsspencer SJ, Ebner K, Day TA

3. Medullary neurones regulate hypothalamic corticotropin-releasing factor cell responses to an emotional stressor. Neuroscience. 2001;105(3):707-19

4.Dayas CV, Buller KM, Day TA The role of the medial prefrontal cortex (cingulate gyrus) in the regulation of hypothalamic-pituitary-adrenal responses to stressjournal of Neuroscience, Vol 13, 3839-3847 1993 D Diorio, V Viau and MJ Mea

5. Glucose metabolic changes in the prefrontal cortex are associated with HPA axis response to a psychosocial stressor KERN Simone et al2008, vol. 33, no4, pp. 517-529 

6. Noradrenergic innervation of the dorsal medial prefrontal cortex modulates hypothalamo-pituitary-adrenal responses to acute emotional stressradley JJ, Williams B, Sawchenko PEJ Neurosci. 2008 May 28;28(22):5806-16

7. Expression of fibroblast growth factor-2 and brain-derived neurotrophic factor mrna in the medial prefrontal cortex and hippocampus after uncontrollable or controllable stress.

Bland ST et al Neuroscience. 2007 Feb 23;144(4):1219-28

8. Allostasis and Allostatic Load: Implications For Neuropsychopharmacology

 B.S. mcewen Neuropsychopharmacology 2000vol.22,no.2

9. Physiology and Neurobiology of Stress and Adaptation: Central Role of the Brain Bruce S. Mcewen Physiol Rev 87: 873–904, 2007;

10. Biol Psychiatry 2003;54: 200–207Mood Disorders and Allostatic Load Bruce S. Mcewen

11.Principles of allostasis: optimal design, predictive regulation, pathophysiology and rational therapeutics. Peter Sterling Cambridge University Press 2004

 
YORUMLAR
SORULAR-CEVAPLAR
Sorular Cevaplar

Dr. Güçlü Ildız'a soru sormak ve diğer soru cevapları okumak için tıklayınız.

BEYİN TESTLERİ

Çocuk ve yetişkinler için testlerimize katılın.

Beyin testleri
VİDEOLAR
Video ve Sunumlar

Dr Güçlü Ildız ve diğer hekim-bilim insanlarına ait video ve sunumlar

MAKALELER
Makaleler
Dr Güçlü Ildız'a ait
tüm makaleler