Nöroterapi

 

Ya­şan­tı­mız bo­yun­ca sü­rek­li yap­tı­ğı­mız bir be­yin eg­zer­si­zi var­dır, "öğ­ren­mek". Örneğin, şe­ker yi­yen ço­cu­ğun be­yin ön böl­ge­si, şe­ke­rin uyar­cı özel­li­ği­ni öğ­re­nir ve du­yar­lı­lı­ğın art­tı­ğı du­rum­lar­da, şe­ker ye­me is­te­ği ya­ra­ta­rak bu­nu alış­kan­lık ha­li­ne ge­ti­re­bi­lir. Dav­ra­nış­lar, et­ki­le­re ve­ri­len tep­ki­ler, bes­len­me özel­lik­le­ri ve ya­şan­tı­mı­zı et­ki­le­yen pek çok özel­lik be­yin ta­ra­fın­dan öğ­re­ni­lir ve ye­ri gel­di­ğin­de kul­la­nı­la­rak de­ğer­len­di­ri­lir.

Bey­nin öğ­ren­me özel­li­ği kul­la­nı­la­rak, ona doğ­ru ça­lış­ma bi­çi­mi öğ­re­ti­le­bi­lir mi?

Bi­sik­le­ti sür­me­yi, yüz­me­yi öğ­re­nen be­yin, ka­zan­dı­ğı bu özel­lik­le­ri ömür bo­yu unut­mu­yor. Ay­nı yön­tem ile be­yin, yan­lış öğ­ren­dik­le­ri­ni dü­zel­te­bi­lir mi? Bu soruların yanıtı nöroterapi yöntemiyle bulunuyor.

Nöroterapi Geçmişi

1924 yı­lın­da Hans Ber­ger, bir çift elek­trot ile ilk EEG ka­yıt­la­ma­sı­nı ger­çek­leş­tir­di. 1932'de G.Di­etsch, adı son­ra­dan QE­EG olan ilk dal­ga ana­liz yön­te­mi­ni uy­gu­la­dı. 1968 yı­lın­da Joe Ka­mi­ya, al­fa dal­ga gü­cü­nün (amp­li­tüd) is­tem­li ola­rak kon­trol edi­le­bi­le­ce­ği­ni ve ank­si­ye­te bo­zuk­luk­la­rın­da fay­da­lı ola­bi­le­ce­ği­ni bil­di­ren ça­lış­ma­sı ya­yın­lan­dı. İlk nö­ro­te­ra­pi uy­gu­la­ma­sı olan bu ya­yın, ki­mi bi­lim çev­re­le­ri­ni et­ki­le­ye­rek yön­te­min yay­gın­laş­ma­sı­nı sağ­la­dı.

Gü­nü­müz nö­ro­te­ra­pi uy­gu­la­ma­la­rı­nın yay­gın ve et­ki­li bir yön­tem ol­ma­sı­nı sağ­la­yan ça­lış­ma­la­rı, 1970'li yıl­lar­da Barry Ster­man ve Jo­el F Lu­bar ger­çek­leş­tir­miş­tir. İki ku­la­ğı bir­leş­ti­ren ha­ya­li çiz­gi­nin al­tın­da ka­lan be­yin böl­ge­si sen­so­ri­mo­tor kor­teks adıy­la anı­lır. Bu­ra­dan ya­pı­lan ka­yıt­la­ma­lar­da 12-15 Hz. ara­sın­da ka­lan be­yin dal­ga­la­rı­na sen­so­ri­mo­tor ri­tim (SMR) adı ve­ri­lir. Anı­lan iki bi­lim ada­mı, SMR gü­cü­nü art­tı­rı­cı nö­ro­te­ra­pi yön­te­mi­ni ke­di ve may­mun­la­ra uy­gu­la­mış­lar ve hay­van­la­rın epi­lep­si nö­bet­le­ri­ne kar­şı da­ha da­ya­nık­lı ol­duk­la­rı­nı gös­ter­miş­ler­dir. Ar­dın­dan uy­gu­la­ma­yı epi­lep­si has­ta­la­rın­da yap­mış­lar, nö­bet sık­lı­ğın­da ve ilaç do­zun­da azal­ma­lar göz­le­miş­ler­dir.

Bu ba­şa­rı ça­lış­ma­la­rın ar­dın­dan ya­pı­lan da­ha ge­niş ça­lış­ma­lar so­nu­cu ilaç­la­ra di­renç­li epi­lep­si has­ta­la­rı­nın nö­bet sa­yı­la­rın­da or­ta­la­ma %70 azal­ma göz­len­miş. Lu­bar, 10 yıl bo­yun­ca uy­gu­la­dı­ğı dik­kat ek­sik­li­ği hi­pe­rak­ti­vi­te bo­zuk­lu­ğu ça­lış­ma­la­rın­da %80 ba­şa­rı sağ­la­mış­tır.

Nö­ro­te­ra­pi, 1980'li yıl­lar­dan son­ra dün­ya­ya ya­yıl­mış ve ken­di için­de çe­şit­li yön­tem­ler ge­liş­ti­ril­miş­tir. Ha­len on­lar­ca fark­lı nö­ro­te­ra­pi ci­ha­zı üre­ten fir­ma, yay­gın ola­rak kul­la­nı­lan 5 ay­rı QE­EG prog­ra­mı, 2 adet ka­bul edil­miş bi­lim­sel ya­yın or­ga­nı, 3 ay­rı bi­lim­sel der­nek, 4 ay­rı gru­bun ger­çek­leş­tir­di­ği ulus­larara­sı kon­gre­le­riy­le yay­gın­lı­ğı gün geç­tik­çe ar­tan bir te­da­vi yön­te­mi ol­muş­tur.

Uygulama Yöntemleri

Nö­ro­te­ra­pi 30 dk. sü­ren se­ans­lar ha­lin­de uy­gu­la­nır. Haf­ta­da en az 4, en faz­la 18 se­ans uy­gu­la­na­bi­lir. Se­ans sa­yı­sı QE­EG so­nu­cu­na gö­re be­lir­le­nir. Ki­mi özel du­rum­lar­da se­ans sa­yı­sı­nın öne­mi ol­ma­yıp sü­rek­li se­ans ha­lin­de te­ra­pi ve­ri­le­bi­lir. Ör­ne­ğin 15 ay­lık; ba­şı­nı tu­ta­ma­yan, kol ve ba­cak­la­rın­da is­tem­li ha­re­ke­ti ol­ma­yan, ci­sim­le­ri ta­kip et­mek­te zor­la­nan, ge­liş­me ge­ri­li­ği olan bir ço­cu­ğa gün­de 4-8 sa­at nö­ro­te­ra­pi uy­gu­la­na­bi­lir.

Nö­ro­te­ra­pi ale­ti­ne bağ­lı olan 3 ya da 5 adet elek­trot ka­fa­ya bağ­la­na­rak sü­rek­li ka­yıt sağ­la­nır. Ale­tin di­ğer ucu bil­gi­sa­yar­da­dır. Ça­lı­şı­lan böl­ge­nin öl­çüm­le­ri bir gra­fik ya da ani­mas­yon ha­lin­de ki­şi­ye mo­ni­tör­de gös­te­ri­lir. Be­yin dal­ga­la­rı­nın ha­re­ke­ti­ne gö­re ani­mas­yon ha­re­ket eder. Ol­ma­sı ge­re­ken dal­ga ha­re­ke­ti­ne en ya­kın de­ğer "eşik" ola­rak be­lir­le­nir ve eşik de­ğer ya­ka­lan­dı­ğın­da alet­ten çı­kan ses, olum­lu ge­ri bes­le­me (po­zi­tif fe­ed­back) ola­rak bey­ni tel­kin eder. Sap­ta­nan eşik de­ğer, bey­nin gös­ter­di­ği ba­şa­rı­ya gö­re her se­ans ba­şın­da ya da se­ans sı­ra­sın­da tek­rar ayar­la­na­bi­lir. Eşik de­ğer nor­mal ça­lış­ma dü­ze­ni­ne gel­di­ğin­de bey­nin nor­mal ça­lış­ma dü­ze­ni­ni öğ­ren­di­ği gö­rü­lür. QE­EG çe­ki­mi tek­ra­rın­da se­ans­la­rın ba­şa­rı­sı ta­kip edi­lir. (QE­EG ta­ki­bi ile 2 ay­rı te­da­vi ör­ne­ği; 1a nö­ro­te­ra­pi ön­ce­si, 1b son­ra­sı; Şe­kil 2a ön­ce­si 2b son­ra­sı)

Di­ğer bir nö­ro­te­ra­pi yön­te­mi HEG'dir (he­mo­en­se­fa­log­ra­fi). Optik topografi cihazının taşınabilir versiyonu gibidir. Ama­cı, ba­şa bağ­la­nan ban­dın için­de yer alan kı­zı­lö­te­si ışın kay­na­ğı (NIRS) ile be­yin ön böl­ge kan­lan­ma­sı­nı öl­çe­rek art­tır­mak­tır. Bu yön­tem­de de ge­ri bes­le­me özel­li­ği kul­la­nı­lır. Se­ans­lar ile ar­tan kan­lan­ma ora­nı, me­ta­bo­liz­ma ürün­le­ri­nin da­ha hız­lı bi­çim­de uzak­laş­tı­rıl­ma­sı­nı sağ­la­ya­cak, da­ha çok ok­si­jen ve ge­rek­li mad­de­le­rin ulaş­tı­rıl­ma­sı ile be­yin ön böl­ge hüc­re­le­ri­nin da­ha et­kin ça­lış­ma­sı sağ­la­na­cak­tır.

Güncel Nöroterapi

Ame­ri­ka Bir­le­şik Dev­let­le­rin­de baş­la­yan ilk nö­ro­te­ra­pi uy­gu­la­ma­la­rı, 30 yıl­dan bu ya­na nö­ro­lo­ji, psi­ki­yat­rist ve psi­ko­log­lar ta­ra­fın­dan bir­çok ül­ke­de il­gi gör­mek­te­dir. QE­EG ön­cü­lü­ğün­de uy­gu­la­nan nö­ro­te­ra­pi­nin yan et­ki­si yok­tur. Teo­rik ola­rak be­yin ça­lış­ma bo­zuk­lu­ğu gös­te­ren ya da QE­EG so­nu­cun­da anor­mal­lik sap­ta­nan her ol­gu­da uy­gu­la­na­bi­lir. Epi­lep­si, mig­ren, dik­kat ek­sik­li­ği ve hi­pe­rak­ti­vi­te bo­zuk­lu­ğu, şi­zof­re­ni, kro­nik yor­gun­luk sen­dro­mu, fib­ro­mi­yal­ji sen­dro­mu, otizm, dep­res­yon, Par­kin­son, ank­si­ye­te bo­zuk­luk­la­rı (pa­nik atak, ob­se­sif kon­pul­sif bo­zuk­luk­lar, trav­ma son­ra­sı stres bo­zuk­lu­ğu vb.), Alz­he­imer has­ta­lı­ğı gi­bi nö­ro­lo­jik ve psi­ki­yat­rik has­ta­lık­lar­da ya­pı­lan ve ya­yın­la­nan ba­şa­rı­lı ça­lış­ma­lar bu­lun­mak­ta­dır.

NA­SA'da as­tro­not ve pi­lot­la­rın dik­kat­le­ri­ni art­tır­mak için, iş ve okul per­for­man­sı art­tır­mada, mü­zis­yen­ler de per­for­mans art­tır­mak için kul­la­nıl­mış, ba­şa­rı­lı so­nuç­lar alın­mış­tır. Ha­len dün­ya­nın he­men her ül­ke­sin­de uy­gu­lan­mak­ta­dır. Ki­mi uy­gu­la­yı­cı­lar sa­de­ce nö­ro­te­ra­pi yap­mak­ta, di­ğer he­kim­ler te­da­vi yön­tem­le­ri­ne nö­ro­te­ra­pi­yi de ek­le­mek­te­dir. NA­SA'nın nö­ro­te­ra­pi­ye gös­ter­di­ği il­gi, yay­gın­laş­ma­sın­da önem­li et­ki­si ol­muş­tur.

Nö­ro­te­ra­pi, be­yin ça­lış­ma du­yar­lı­lık­la­rı­nı dü­zel­te­bi­len bi­lim­sel bir yön­tem­dir. Dı­şa­rı­dan has­ta­ya her­han­gi bir uya­rı ve­ril­mez. Uy­gu­la­ma sı­ra­sın­da ağ­rı his­se­dil­mez. Aşı­rı si­nir­li, dik­ka­ti da­ğı­nık, uy­ku­suz­luk çe­ken, baş ağ­rı­la­rı olan ki­şi­nin nö­ro­te­ra­pi­den çok fay­da gör­dü­ğü ve bu ya­kın­ma­la­rı­na eş­lik eden hi­per­tan­si­yon ve kan şe­ke­ri so­run­la­rı­nın da dü­ze­le­bil­di­ği gö­rül­mek­te­dir. Çün­kü nö­ro­te­ra­pi ile be­yin ön böl­ge du­yar­lı­lı­ğı azal­tı­la­rak, hem bey­nin hem de vü­cu­dun da­ha iyi kon­tro­lü sağ­la­na­bil­mek­te­dir.

Çin ata­sö­zün­de be­lir­til­di­ği gi­bi; aç ola­na ba­lık ver­me, ba­lık tut­ma­yı öğ­ret

Nö­ro­te­ra­pi yön­te­min­de aç olan be­yin hüc­re­le­ri­ne na­sıl ba­lık tut­ma­sı ge­rek­ti­ği öğ­re­ti­lir.

Be­yin ça­lış­ma bo­zuk­luk­la­rıy­la or­ta­ya çı­kan has­ta­lık­lar, öğ­ren­me mo­del­li te­da­vi yön­tem­le­riy­le dü­zel­ti­le­rek, ka­lı­cı et­ki­ler sağ­la­na­bi­lir.

 

 

 
YORUMLAR