Beyin ve stres

1950’li yıllarda yapılan operasyonlar ve hayvanlarda yapılan benzeri deneylerle beyin ön bölgesinin bir bölümü ya da çoğunluğu çıkartılan olguların stresten etkilenmediği görülmüştür. Stres algısı, her kişide farklı olan beyin ön bölge çalışma özellikleri sonucu, her kişide farklı biçimde etkisini ortaya koyar. Kısaca, stres algısı beyin ön bölgesinde gerçekleşir1-8.

Yaşamın ilk yıllarından itibaren 21 yaşa kadar olan dönemde, giderek azalan etkisiyle stres, beyin ön bölgesinde kalıcı duyarlılık gelişimlerine neden olmaktadır. Anneden ayrılmak, çocukluk dönemi stres faktörlerinin başında gelmektedir ve beyin ön bölgesinde yer alan hücrelerin gelişiminin bu durumda etkilendiği belirtilmiştir9.

Çocukluk döneminde yaşanan streslerin henüz gelişme döneminde olan beyin ön bölgesinde yetişkinlere oranla daha yoğun yaşanması ile allostaz mekanizmasının da devreye girmesiyle kalıcı hasara yol açtığı bildirilmektedir10,11.

Stresin sürekli hale gelmesi ya da beyin ön bölge duyarlılıklarının belli bir düzeyin üstünde olmasıyla sürekli işler hale gelen allostaz mekanizması, kronik hastalıkların temel nedenini oluşturmaktadır. Hangi hastalığın ortaya çıkacağını genetik faktörler belirler.

Ara­lık 2006 ta­ri­hin­de Jo­ur­nal of Neu­ros­ci­en­ce der­gi­sin­de yer alan bir araş­tır­ma ya­zı­sı, stres et­ki­si­ni be­yin ön böl­ge­si­nin vü­cu­da yan­sıt­ma şek­li­ni, ko­nuy­la il­gi­li da­ha ön­ce ya­pı­lan ben­zer ya­yın­lar ışı­ğın­da açık­lı­yor. Be­yin ön böl­ge­si­nin bi­linç ve dav­ra­nış mo­de­li­ni oluş­tur­ma­da baş­rol oy­na­dı­ğı­nı, psi­ko­lo­jik stre­sin be­yin ön böl­ge­si ta­ra­fın­dan al­gı­la­na­rak vü­cu­dun ça­lış­ma­sı­na yön ve­ren hi­po­ta­la­mu­su et­ki­le­me­si so­nu­cu, stre­sin be­den­de ya­rat­tı­ğı et­ki­le­rin or­ta­ya çık­tı­ğı be­lir­ti­li­yor.12

Di­ğer bir ça­lış­ma so­nu­cu, be­yin ön böl­ge­si­nin kro­nik stres so­nu­cu plas­ti­si­te (uyum için, ça­lış­ma­sı et­ki­le­nen ve et­ki­len­me­yen hüc­re­le­rin ye­ni özel­lik­ler ka­zan­ma­sı) özel­li­ği­ni kay­bet­ti­ği be­lir­ti­li­yor13(du­yar­lı­lık ge­li­şi­mi).

Sonuç olarak, stres altında 21 yaş sonrası plastisite gibi özelliklerin etkilenmesiyle beyin duyarlılıkları değişiyor. 14 yaş ve özellikle ilk 3 yaş içinde yaşanan stres, beyin yapısı üzerinde etkili olabiliyor.

 

Özgür Beyin→

Kaynaklar

1. Noise Stress Impairs Prefrontal Cortical Cognitive Function in Monkeys  Evidence for a Hyperdopaminergic Mechanism Amy F. T. Arnsten, phd; Patricia S. Goldman-Rakic, phd Arch Gen Psychiatry. 1998;55:362-368.

2. Orbitofrontal cortex: A key prefrontal region for encoding information Stephen Frey and Michael Petrides PNAS July 18, 2000 vol. 97 no. 15 8723-8727

3. Increased stress vulnerability after a prefrontal cortex lesion in female rats.Gerrits Met albrain Res Bull. 2003 Oct 15;61(6):627-35

4. Expression of c-fos and BDNF mrna in subregions of the prefrontal cortex of male and female rats after acute uncontrollable stress.Bland stbrain Res. 2005 Jul 27;1051(1-2):90-9

5. Role of catecholaminergic inputs to the medial prefrontal cortex in local and subcortical expression of Fos after psychological stress.Spencer SJ, Day TAJ Neurosci Res. 2004 Oct 15;78(2):279-88

6. Molecular mechanisms of stress-induced prefrontal cortical impairment: Implications for mental illness  Avis B. Hains and Amy F.T. Arnsten Learnıng & Memory 15:551-564 2008

7. Relation between mental stress-induced prefrontal cortex activity and skin conditions : A near-infrared spectroscopy study TANIDA Masahiro Brain research  2007, vol. 1184, pp. 210-216 

8. Fast track to the medial prefrontal cortex Paul W. Frankland, Bruno Bontempi PNAS January 17, 2006 vol. 103 no. 3 509-510

9. Experience-induced Changes of Dendritic Spine Densities in the Prefrontal and Sensory Cortex: Correlation with Developmental Time Windows  Jörg Bock Cerebral Cortex 2005 15(6):802-808

10. Development of the Cerebral Cortex: XIV. Stress Impairs Prefrontal Cortical Function Amy F.T. Arnsten, Ph.D. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry, 37(12): 1337-1339, 1998

11. Development of the Prefrontal Cortex Evolution, Neurobiology, and Behavior Edited by Norman A. Krasnegor, Ph.D., G.Reid Lyon, Ph.D., & Patricia S. Goldman-Rakic, Ph.D. Paul Brookes Publishing

12. Ja­son J. Rad­ley et al., Sawc­hen­ko Re­gi­onal Dif­fe­ren­ti­ati­on of the Me­di­al Pref­ron­tal Cor­tex in Re­gu­la­ting Adap­ti­ve Res­pon­ses to Acu­te Emo­ti­onal Stress. The Jo­ur­nal of Neu­ros­ci­en­ce, De­cem­ber 13, 2006, 26(50):12967-12976

13. S. D. Kui­pers, et al. Mo­le­cu­lar cor­re­la­tes of im­pa­ired pref­ron­tal plas­ti­city in res­pon­se to chro­nic stress Jo­ur­nal of Neu­roc­he­mistry, 2003, 85, 1312-1323

 
YORUMLAR
SORULAR-CEVAPLAR
Sorular Cevaplar

Dr. Güçlü Ildız'a soru sormak ve diğer soru cevapları okumak için tıklayınız.

BEYİN TESTLERİ

Çocuk ve yetişkinler için testlerimize katılın.

Beyin testleri
VİDEOLAR
Video ve Sunumlar

Dr Güçlü Ildız ve diğer hekim-bilim insanlarına ait video ve sunumlar

MAKALELER
Makaleler
Dr Güçlü Ildız'a ait
tüm makaleler